Parentyfikacja – o dzieciach, które musiały zbyt wcześnie dorosnąć

Co to jest parentyfikacja?

Parentyfikacja została pierwszy raz zdefiniowana w 1973 r. jako zniekształcenie polegające na tym, że dzieci przejmują role i obowiązki zwykle zarezerwowane dla dorosłych. Następuje zamiana ról i to dziecko, które jest ofiarą parentyfikacji staje się rodzicem dla swoich rodziców i/lub rodzeństwa.

Takie dzieci dorastają zbyt szybko z powodu niezdolności lub niechęci rodziców do wypełniania obowiązków domowych. Ich rodzice mogą być uzależnieni, niepełnosprawni, nieporadni lub w inny sposób niedostępni czy wykazujący inne toksyczne zachowania.

Dziecko doświadcza parentyfikacji też z powodu śmierci lub rozwodu rodziców. Może wtedy usłyszeć np., że „tata umarł, więc to ty jesteś teraz panem domu” i potraktować tę rolę bardzo poważnie, martwiąc się, że ich matka i rodzeństwo bez nich sobie nie poradzą.

Rodzaje parentyfikacji

Istnieją dwa główne typy parentyfikacji; parentyfikacja emocjonalna i parentyfikacja instrumentalna.

Parentyfikacja emocjonalna ma miejsce, gdy dziecko czuje się odpowiedzialne za dobre samopoczucie innych członków rodziny, jest opiekunem, powiernikiem i przyjacielem.

Parentyfikacja instrumentalna ma miejsce wtedy, gdy dziecko fizycznie uczestniczy w utrzymaniu rodziny. Może to być gotowanie kolacji dla młodszego rodzeństwa, gdy rodzice są jeszcze w pracy, odprowadzanie do szkoły czy opieka nad niepełnosprawnym, chorym lub uzależnionym rodzicem. Wielu młodych opiekunów to dzieci-ofiary parentyfikacji – przedwcześnie rozwinięte, dojrzałe i poważne kosztem beztroski i zabawy, które są nieodłączną i potrzebną częścią dzieciństwa.

Czym skutkuje parentyfikacja?

Relacja z rodzicami w dzieciństwie wpływa na całe nasze późniejsze życie.

Wiele takich dzieci w wieku dorosłym przejawia cechy „opiekunów” przez co odnajdują się w takich zawodach, jak pielęgniarka, terapeuta, opiekunka dzieci i osób starszych, ale także często wchodzi w relacje z partnerami potrzebującymi opieki, np. alkoholikiem, pracoholikiem.

Często też sami tworzą okoliczności, w których partner jest od nich uzależniony, a oni roztaczają nad nim opiekę odgrywając w ten sposób scenariusz swojego dzieciństwa.

Dzieci, które dorastały zbyt szybko mają tendencję do zadowalania ludzi, brania odpowiedzialności za ich samopoczucie i stawiania potrzeb innych ponad swoimi. Żyją z wyższym poziomem lęku i wyższym ryzykiem wystąpienia depresji, zaburzeń odżywiania i zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych (OCD).

Często też, już jako rodzice, polegają na własnych dzieciach, powtarzając w ten sposób wzór rodzicielstwa, jaki wyniosły z domu. Taki cykl będzie powtarzany przez pokolenia, dopóki nie zostanie uświadomiony i aktywnie przerwany.

Jak możesz przezwyciężyć skutki parentyfikacji?

Wychodzenie z parentyfikacji w wieku dorosłym obejmuje zobaczenie swojego dzieciństwa takim, jakie było i przeżycie żałoby z powodu dzieciństwa, którego nie miałeś.

Obejmuje pracę nad Wewnętrznym Dzieckiem, uczenie się, jak działają zdrowe relacje, odkrywanie zdrowych granic w związkach oraz znajdowanie sposobów na pozbycie się obciążeń i obowiązków, które nie są Twoje. Terapia dzieci-ofiar parentyfikacji to też przetwarzanie często trudnych i silnych emocji, które żywisz do rodziców. Możesz być na nich wściekły, współczuć im lub czuć się winny, że idziesz naprzód i „zostawiasz ich”. Tutaj nie ma jednej słusznej drogi, ale kluczowe jest to, żeby uznać, że Twoje dzieciństwo przebiegało nieprawidłowo, że odpowiedzialność, która na Tobie ciążyła była niewspółmierna do wieku, że straciłaś/eś ważną część swojego życia i nie ma w tym Twojej winy. Urodziłaś/eś się w rodzinie, w której to było normą i teraz, gdy masz tego świadomość możesz przerwać ten ciąg i zmienić życie swoje, swoich dzieci i przyszłych pokoleń pokazując im inne, prawidłowe wzorce, kiedy to rodzic opiekuje się dziećmi, a nie one nim.